Bijgewerkt: 16 augustus 2026 | Leestijd: 7 minuten
In het kort: Een recente beschikking van Rechtbank Zeeland-West-Brabant leek aanvankelijk een belangrijke overwinning voor de rechtsbescherming in het familierecht. De rechtbank verwierp een deskundigenrapport wegens ernstige methodologische gebreken. Toch blijven de gevolgen ervan grotendeels bestaan: van een ruime zorgregeling resteert één uur begeleid contact per maand en juist de GI die eerder op basis van het ondeugdelijke rapport op beperking van het contact aanstuurde, krijgt de regie over het herstel. Dat roept de fundamentele vraag op of deze aanpak verenigbaar is met de positieve verplichtingen van de Staat onder artikel 8 EVRM.

In deze bespreking de uitspraken van: Rechtbank Zeeland-West-Brabant · 21-05-2026 · zaaknummers C/02/435435 / JE RK 25-886 en C/02/446741 / JE RK 26/584 en 18-06-2026 · zaaknummer C/02/447978 / FA RK 26/2384

Soms verschijnt er een uitspraak waarvan je denkt: dit is belangrijk voor de rechtspraktijk. Dat gold voor de beschikking van de rechtbank Zeeland-West-Brabant van 21 mei 2026, ECLI:NL:RBZWB:2026:5461.

De rechtbank zette daarin een streep door een deskundigenrapport dat zeer verstrekkende conclusies bevatte over een vader. Het rapport voldeed methodologisch niet aan de eisen die aan een gerechtelijk deskundigenonderzoek mogen worden gesteld en mocht daarom niet als basis voor rechterlijke beslissingen worden gebruikt.

Dat was niet alleen voor deze vader belangrijk, maar ook voor de familierechtelijke rechtspraktijk in bredere zin. Wanneer conclusies over dwang, controle, onveiligheid, psychische problematiek of ouderschap rechtstreeks kunnen leiden tot verlies van gezag of contact met een kind, moet controleerbaar zijn op welke feiten die conclusies rusten, hoe informatie is gewogen en of partijen daadwerkelijk in staat zijn geweest die informatie tegen te spreken.

De vervolguitspraak van 18 juni 2026, ECLI:NL:RBZWB:2026:6590, maakt echter zichtbaar dat daarmee het veel fundamentelere probleem nog niet is opgelost. Sterker, deze tweede beschikking laat zien hoe een ondeugdelijk gebleken narratief zijn werking kan behouden, ook nadat de rechter de oorspronkelijke grondslag heeft verworpen. En juist dát verdient uiteindelijk toetsing in Straatsburg.

Eerst het goede nieuws

De deskundige had onder meer geconcludeerd dat de vader dwang en controle uitoefende over moeder en kind, dat zijn opvoedsituatie onveilig was, dat gezamenlijk gezag moest eindigen en dat de bestaande zorgregeling niet kon worden voortgezet. De moeder baseerde haar verzoek om eenhoofdig gezag en vervanging van de bestaande zorgregeling door begeleid contact volledig op dat rapport.

De rechtbank was helder: de methodologische gebreken maken dat het rapport niet gebruikt kan worden ter onderbouwing van enige beslissing. Omdat de moeder daarnaast geen andere feiten en omstandigheden aan haar verzoeken ten grondslag had gelegd, wees de rechtbank beide verzoeken af, hetgeen juridisch de enige juiste stap is.

Een deskundige – ook al is die door de rechtbank zelf ingeschakeld – krijgt geen vrijbrief om verstrekkende kwalificaties aan personen toe te kennen. Hoe ernstiger de conclusie en hoe groter de mogelijke gevolgen voor het gezinsleven, hoe belangrijker controleerbaarheid, hoor en wederhoor en een inzichtelijke feitelijke onderbouwing zijn.

Daarmee leek deze zaak aanvankelijk een belangrijke correctie op een praktijk waarin diagnostische of veiligheidsgerichte terminologie regelmatig sneller juridische betekenis krijgt dan de kwaliteit van de onderliggende feiten rechtvaardigt.

Vervolgens echter…. komt de volgende beschikking.

Van zes dagen per veertien dagen naar één uur per maand

Vóór de escalatie beschikte het kind en de vader over een ruime rechterlijk vastgestelde zorgregeling. In de even weken verbleef het kind van vrijdag uit school tot donderdag naar school bij hem. Dat betekende ongeveer zes dagen per veertien dagen, naast vakanties en feestdagen, en daarmee dus een zo-goed-als-gelijke zorgververdeling.

Na het verschijnen van het concept deskundigenrapport, verzocht de GI om het contact stop te zetten. Op 3 april 2026 werd vader tijdelijk ieder recht op omgang ontzegd.

Op zich verbaast dan ook niet dat in de nieuwe beschikking contact weer wordt toegestaan. Wat wel verbaast is dat niet de omgang van de eerdere regeling vlot wordt hersteld. Specifieker, vader en kind krijgen recht op professioneel begeleid contact van minimaal één uur per maand. Ook bepaalt de rechtbank dat de GI de bevoegdheid krijgt om dit contact uit te breiden in frequentie, duur en mate van begeleiding, maar dat deze het ook kan terugbrengen tot dat minimum. Dit terwijl de beschikking de vraag welke zelfstandig vastgestelde feiten deze sterke inperking rechtvaardigen nauwelijks benoemt.

De GI die onzorgvuldig concludeerde stevig in de regierol

Het meest wezenlijke probleem zit echter nog een laag dieper. De uitvoering van het contactherstel wordt namelijk toevertrouwd aan de dezelfde GI die eerder – naar aanleiding van het concept deskundigenrapport – de rechtbank had gevraagd het contact tussen vader en kind stop te zetten.

Dan zou je verwachten dat de rechtbank óók expliciet bepaalt wat dit betekent voor het verdere handelen van de GI. Dat gebeurt echter niet. Nergens wordt vastgelegd dat de eerdere conclusies over dwang, controle en onveiligheid niet langer als vastgestelde feiten mogen functioneren. Nergens wordt de GI opgedragen haar eerdere handelen opnieuw te beoordelen zonder het ondeugdelijk bevonden rapport. Nergens wordt duidelijk gemaakt welke feiten vanaf dit moment wél het uitgangspunt moeten vormen. En nergens wordt bepaald of de GI haar eerdere beeldvorming daadwerkelijk heeft herzien en de heropbouw werkelijk bij deze GI in goede handen is.

De GI mag beslissen over uitbreiding van frequentie, duur en mate van begeleiding. De rechtbank legt slechts een minimum vast van één begeleid uur per maand. Zelfs dat minimum is pas uitvoerbaar wanneer een professionele zorgaanbieder beschikbaar is. De GI wordt gevraagd daarvoor voortvarend stappen te zetten, maar niets wordt door de rechtbank SMART gemaakt.

De GI krijgt vooral een bevoegdheid, maar nauwelijks een opdracht en dat is juist in deze casus problematisch. Wanneer een uitvoerende instelling eerder betrokken is geweest bij een contactstop die mede voortkwam uit onzorgvuldige werken, dan ligt het niet voor de hand haar vervolgens zonder verdere kaders grote vrijheid te geven bij het herstel van precies die relatie.

Geen rol voor de moeder

Cruciaal voor contactherstel is altijd: medewerking van de hoofdverblijfouder. In deze casus is dit de moeder. Haar rol en de verwachtingen die de rechtbank hieromtrent meegeeft aan de GI zijn opvallend genoeg afwezig. Nergens wordt benoemd dat het de rechter verwacht dat de moeder zich houdt aan haar plicht om de banden tussen het kind en de vader te bevorderen, hetgeen ruimte laat voor het idee dat er toch een vorm van dwingend controlerend gedrag zou zijn (geweest) door de vader.

Dat is opmerkelijk omdat de rechtbank juist heeft vastgesteld dat moeder haar verstrekkende verzoeken uitsluitend had gebaseerd op het inmiddels afgekeurde deskundigenrapport. Dan is het niet vanzelfsprekend dat haar beeld van de situatie vervolgens zonder nadere toets onderdeel blijft van de hulpverleningscontext, althans dat niet wordt uitgesloten dat dit nog wél een onderdeel zou kunnen zijn.

Instemming van vader met begeleiding lost dat probleem niet op

De rechtbank vermeldt dat beide ouders achter professioneel begeleid contactherstel staan. Alleen, een vader die zijn kind maanden niet heeft gezien en voor wie begeleid contact de enige concreet beschikbare weg terug naar zijn kind vormt, bevindt zich niet in een neutrale onderhandelingspositie.

Zijn bereidheid om begeleiding te accepteren kan daarom niet zonder meer worden gelijkgesteld aan erkenning dat begeleiding noodzakelijk is. De feitelijke keuze kan immers zijn: begeleid contact accepteren of voorlopig helemaal geen contact hebben. Dat is iets anders dan vrijwillige instemming met het voortduren van de beperking.

Artikel 8 EVRM verlangt meer dan procesmanagement

Het recht op family life omvat niet alleen bescherming tegen ongerechtvaardigde interventies door de staat. Op staten rusten ook positieve verplichtingen om daadwerkelijk maatregelen te nemen die ouder en kind in staat stellen hun familieband te behouden en, waar die is verstoord, te herstellen. Het EHRM benadrukt bovendien dat tijd in dit soort zaken een doorslaggevende factor kan worden. Passiviteit of traagheid kan ertoe leiden dat een feitelijke situatie zichzelf uiteindelijk legitimeert.

Dat punt is in 2026 opnieuw buitengewoon duidelijk gemaakt in Novák tegen Tsjechië. Daar accepteerde het EHRM niet dat nationale rechters uiteindelijk vooral naar de inmiddels ontstane feitelijke situatie keken nadat de kinderen door de moeder waren verhuisd. Het Hof benadrukte dat procedures over ouderlijke verantwoordelijkheid met bijzondere voortvarendheid moeten worden behandeld en niet eenvoudig door het verstrijken van tijd mogen worden beslist. De nationale rechtspraak had onvoldoende meegewogen hoe de ontstane situatie tot stand was gekomen en had die situatie uiteindelijk geconsolideerd. Dat leverde een schending van artikel 8 EVRM op.

De parallel met deze zaak is niet één-op-één, maar het onderliggende rechtsstatelijke probleem is vergelijkbaar. Een oorspronkelijke situatie wordt door een interventie ingrijpend veranderd. Vervolgens gaat tijd verstrijken, het kind raakt gewend aan de nieuwe situatie, hulpverlening wordt ingericht rond die nieuwe werkelijkheid en uiteindelijk dreigt precies die door overheidsinterventie gecreëerde werkelijkheid de rechtvaardiging te worden om niet terug te keren naar de oorspronkelijke situatie.

Het legt juist de plicht op de rechtspraak om zorgvuldig af te wegen waardoor de situatie is ontstaan, welke interventies daaraan hebben bijgedragen en welke daarvan achteraf nog gerechtvaardigd blijken. Deze afweging wordt door de rechtbank evenwel niet gemaakt.

De rechter corrigeert de kennisbasis, maar niet de effecten

Hierin zit uiteindelijk de betekenis van deze twee uitspraken samen: De eerste beschikking leek hoopgevend omdat de rechtbank grenzen stelde aan ondeugdelijk deskundigenbewijs. De tweede maakt zichtbaar dat zo’n correctie onvoldoende is wanneer niet tegelijkertijd wordt gecorrigeerd wat dat ondeugdelijke bewijs inmiddels in het systeem heeft veroorzaakt. Het is een patroon dat zo vaak voorkomt dat het structureel of een min of meer standaard modus operandi kan worden genoemd.

Precies dát zou uiteindelijk aan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens moeten worden voorgelegd.

Een ondeugdelijk rapport terzijde schuiven is belangrijk, maar echte rechtsbescherming begint pas wanneer ook de gevolgen ervan worden hersteld en dit is iets dat dringend aandacht vraagt van de Nederlandse familierechtspraak.

Meepraten?

Meepraten over dit onderwerp kan op Linkedin.

Meer Opinie

• Opinie-startpagina