Is de gezinsvoogd verplicht tot waarheidsvinding?
Bijgewerkt: 6 januari 2026
Ja, de gezinsvoogd en de hulpverleners zijn verplicht tot waarheidsvinding, althans verplicht tot het achterhalen van alle relevante feiten en omstandigheden (adequaat feitenonderzoek). Dit volgt o.m. uit artikel 3.3 van de Jeugdwet.
‘Waarheidsvinding’ is een moeizaam begrip voor GI’s die vinden dat ze niet verplicht zijn om tot op ‘het justitieel niveau gebruikelijk in het strafrecht’ zaken in kaart en bij de rechter naar voren te brengen. Dat deze plicht evenwel geen dode letter is, volgt bijvoorbeeld uit deze uitspraak van Rechtbank Zeeland-West-Brabant. Hierin overweegt de rechtbank het volgende:
Dat een gebrek aan feitenvinding ook tot tuchtrechtelijke veroordelingen leidt, volgt bijvoorbeeld uit deze uitspraak van College van Toezicht van SKJ. Hierin overweegt het College o.m. het volgende:
Ook de ‘Methodiek bij aanpak van complexe scheidingen’ geldend tot maart 2021 van Jeugdzorg Nederland schreef ‘waarheidsvinding’ voor. In paragraaf 4.2.4 stond het volgende:
Om te kunnen beoordelen wat een kind of jongere nodig heeft, construeert de jeugdbeschermer met alle informatie van alle betrokkenen een zo volledig mogelijk en objectief beeld van de situatie. Hij geeft hierbij de bedreigingen voor de ontwikkeling van de jeugdige (zorgen) aan en de factoren die bescherming kunnen bieden (krachten). De professional verzamelt zorgvuldig de feitelijke informatie, analyseert deze op relevantie en rapporteert helder en volledig. Hij toont hierin respect voor ouders en kinderen. Hij maakt hierin een duidelijk onderscheid tussen feiten en meningen en vermeldt bronnen. Het gaat hierbij niet zozeer om het vinden van ‘de’ waarheid (zoals bij strafrechtelijk onderzoek), maar om alert te blijven op alle mogelijke signalen die de ontwikkeling en de veiligheid van kinderen beïnvloeden, deze op de juiste waarde te schatten en ze op te nemen in het plan van aanpak.
In de huidige versie van de Aanpak bij complexe scheidingen is staan twee paragrafen over dit onderwerp.
Paragraaf 4.2.3. Beslissen in onzekerheid: Zoals in elke sociale situatie is het bij complexe scheidingen ingewikkeld om één samenhangend, feitelijk beeld van de situatie te schetsen. Om recht te doen aan alle perspectieven communiceert de jeugdbeschermer altijd open en transparant. Besluiten neemt hij altijd samen met het gezin. Complexe besluiten bespreekt hij multidisciplinair.
Paragraaf 4.2.4. Feitenonderzoek: Om een beeld te krijgen van de situatie verzamelt , analyseert en rapporteert de jeugdbeschermer gericht en zorgvuldig de relevante informatie, met respect voor de betrokkenen. Hierbij maakt hij onderscheid tussen feiten en meningen en houdt hij rekening met de context.
Het is in sociale situaties onmogelijk om volledig zeker te zijn over alle relevante feiten te beschikken. Er is altijd sprake van enige onzekerheid. Waarheidsvinding betekent dan ook dat de jeugdbeschermer ‘zich binnen het redelijke tot het uiterste inspant (onderstreping o.z.) om feiten en omstandigheden te achterhalen, voor zover die van doorslaggevend belang zijn voor het maken van een zorgvuldige inschatting van de veiligheid en ontwikkeling van een kind’ (Ombudsman, 2014, p 94).
Op basis van een onderzoek binnen de jeugdzorginstellingen naar de uitvoering van de OTS heeft de Kinderombudsman als voorwaarden voor het proces van waarheidsvinding geformuleerd:
- Feiten en meningen zijn standaard gescheiden.
- Hoor en wederhoor worden toegepast en gerapporteerd.
- Beschrijvingen zijn concreet, zonder speculatieve formuleringen.
- Bevestiging van accordering informatie en rapportage.
- Een voor de lezer navolgbare weging van belemmerende en beschermende factoren in de opvoedsituatie van het kind en een conclusie.
Voor de kwaliteit van het werkproces dient de jeugdbeschermer kernbeslissingen in multidisciplinair verband te nemen en kritisch te reflecteren op zijn handelen.
Helaas zijn er nog steeds jeugdbeschermers die dit niet weten, negeren of erger… ‘een juiste feitenvinding’ ronduit afwijzen. Het komt geregeld voor dat met het afwijzen daarvan wordt verbloemd dat cruciale (positieve/negatieve) feiten of gedragingen uit verslagen worden houden of dat ervoor wordt gezorgd dat ze geen onderdeel uitmaken van onderbouwingen van (verstrekkende) conclusies en vervolgstappen.
Het is gedrag dat niet alleen haaks staat op wat de wet vereist; het staat ook haaks op het belang van het kind omdat het ultimo de rechter het juiste zicht op de situatie ontneemt. Het grenst in sommige situaties o.i. zelfs aan psychische mishandeling/discriminatie van de welwillende ouder die door dit gedrag onjuist geframed wordt.
Loop je in jouw situatie er tegenaan dat cruciale feiten worden genegeerd/miskend en/of dat de opdracht van de rechter niet wordt uitgevoerd lees dan ook: De gezinsvoogd doet zijn werk niet, wat nu?
Biedt dit artikel de uitleg die je zocht?
Bedankt voor je positieve feedback!
Bedankt voor je inbreng!
Feedback wordt in principe binnen 5 werkdagen verwerkt. Kom je later nog een keer terug?
