Thema · Proceskostenveroordeling in het familierecht

Bijgewerkt: 14 juli 2023 | Wetsingang: Art. 237 RV | Leestijd: 9 minuten

Moet je als welwillende ouder noodgedwongen een juridische procedure starten, dan ligt dan voor de hand om ook een proceskosten-veroordeling te vragen. De wettelijk hoofdregel is, dat de verliezende partij de proceskosten van de andere partij betaalt. De wet biedt echter ook de mogelijkelijkheid aan rechters om hiervan af te wijken en de kosten geheel of gedeeltelijk te ‘compenseren’. In de praktijk leidt dit er veelal toe dat er geen proceskostenveroordeling volgt en dit is in heel veel situaties onbegrijpelijk.

Als argument om geen ‘proceskostenveroordeling’ uit te spreken geldt steevast dat:

  • partijen een affectieve relatie hebben gehad;
  • het de situatie tussen de ouders niet verbetert;
  • de kinderen worden benadeeld; of
  • uit de feiten en omstandigheden niets is gebleken dat een afwijking van de ‘hoofdregel geen-proceskostenveroordeling’ rechtvaardigt.

Dit miskent volledig het correctieve signaal dat uit kan gaan naar niet-welwillende ouders die situaties zo op de spits drijven dat de andere ouder wel moet procederen. Wordt de omgangsregeling eenzijdig gestaakt? Kort-geding en eventueel hoger beroep. Worden afspraken uit het ouderschapsplan niet nagekomen? Rechtbankprocedure en eventueel hoger beroep bij het gerechtshof. Het is niet ongebruikelijk dat partijen wel 10 of meer procedures voeren over allerlei kind-gerelateerde zaken.

Met waarschijnlijke ‘afwijzing’ in gedachten is belangrijk om een verzoek tot een proceskostenveroordeling goed te onderbouwen en niet te volstaan met het gebruikelijke ‘kosten rechtens’ dat advocaten opnemen. Dit wordt namelijk slechts opgevat als een verzoek aan de rechtbank om een beslissing te nemen over de verdeling van de proceskosten (aldus Rechtbank Gelderland in deze uitspraak).

Er zijn bepaalde gedragingen die een verzoek kansrijker maken. Gerechtshof Den Bosch in deze zaak bijvoorbeeld, hanteerde de volgende criteria:

  • De ene ouder de ander beoogt hinder of financieel nadeel toe te brengen.
  • De procedure lichtvaardig of nodeloos is.
  • Het belang te gering is om een kwestie (opnieuw) aan de rechter voor te leggen.

In deze uitspraak werd door Hof Den Bosch (ook) in hoger beroep een proceskostenveroordeling opgelegd, omdat samengevat: “een procedure eenvoudig te voorkomen was geweest als de man vlot de door de moeder verzochte informatie had verstrekt”.

Ook dient een specificatie aan de rechter te worden gezonden met een overzicht waaruit die kosten bestaan.

Overigens zijn er afspraken tussen de orde van advocaten en De Rechtspraak over de hoogte van proceskostenveroordelingen. Zo kan het gebeuren dat niet de werkelijke kosten worden toegewezen, maar dat dit beperkt blijft tot het zogenaamde ‘liquidatietarief‘. Aan verschillende onderdelen van de procedure worden dan vaste punten maal een vast tarief toegekend.

NB: Dit aspect is overigens één van de zaken waarin vanuit de rechtspraak veel meer innovatie zou kunnen zijn, bijvoorbeeld in de vorm van een ‘voorwaardelijke proceskostenveroordeling’. Zo een maatregel zou als extra stimulans ingezet kunnen worden om de niet-welwillende ouder tot ‘welwillend gedrag’ te prikkelen. Ook zou het goed zijn dat een partij op dit onderdeel eens doorprocedeert tot aan de Hoge Raad.

Is een rechtszaak onvermijdelijk? Lees hierna onze inzichten en voorbeelden van rechterlijke uitspraken in vergelijkbare situaties. Ontdek ook onze kostenbesparende 'litigation support'.

Contact ons voor hulp.
Lees hierna verder ↴

Inzichten

  1. Hoofdregel in het familierecht is dat iedere partij zijn eigen kosten draagt.
  2. Bij bewezen internationale kinderontvoering grote kans op kostenveroordeling. Kosten kunnen zeer hoog oplopen.
  3. Nodeloos procederen, procedures creëren of hernieuwd dezelfde zaken voorleggen aan het oordeel van de rechter zonder duidelijke gewijzigde omstandigheden kunnen tot kostenveroordeling leiden.
  4. Verhoogde kans op kostenveroordeling bij moedwillig handelen in strijd met eerdere rechterlijke beschikkingen.
  5. Liquidatietarief (puntenstelsel) wordt regelmatig gehanteerd bij kostenveroordelingen.
  6. Het op onterechte gronden niet-nakomen van omgangsregelingen leidt slechts hoogst zelden tot een kostenveroordeling, daarna mogelijk wel dwangsom.
  • In hoeverre er sprake is van nodeloos procederen.
  • In hoeverre er bij beide partijen sprake is van verwijtbaarheid of schuld aan de onderliggende situatie.

Contact ons voor hulp.
Lees hierna verder ↴

Rechtspraak

Je leest een selectie. Deze wordt regelmatig bijgewerkt. Meer uitspraken of research nodig? Contact ons voor hulp.

Kostenveroordeling toegewezen

Een moeder komt bij herhaling een vastgestelde omgang niet na en krijgt in kort geding een dwangsom opgelegd. Ze is het hiermee niet eens en gaat in hoger beroep. In plaats dat ze zich beperkt tot het vonnis van de voorzieningenrechter waarin de dwangregeling is opgelegd, tracht ze in hoger beroep een andere voorlopige zorgverdeling te bewerkstelligen.

Hof Den Bosch ziet voldoende reden om het vonnis waarin een dwangregeling is opgelegd te bekrachtigen. Het hof veroordeelt moeder ook in de proceskosten en overweegt daarbij: “(…) Hoewel in zaken tussen ex-partners in het algemeen wordt besloten tot compensatie van de kosten, ziet het hof in dezen voldoende aanleiding de hoofdregel van artikel 237 Rv toe te passen en de vrouw als in het ongelijk gestelde partij te veroordelen in de proceskosten. Uit de wijze van procederen blijkt dat de vrouw met het instellen van dit hoger beroep slechts heeft beoogd een wijziging van de vastgestelde voorlopige regeling tot stand te brengen. Daar was dit niet de juiste procedure voor. De vrouw heeft de man hiermee nodeloos in een gerechtelijke procedure betrokken. Derhalve zullen de proceskosten in hoger beroep niet worden gecompenseerd.”

Volledige uitspraak

Een vader start een verzoekschriftprocedure voor het wijzigen van de kinderalimentatie. Hij onderbouwt zijn verzoek echter niet met stukken en trekt hangende de procedure zijn verzoek in. De vader procedeert met een toevoeging, de moeder echter niet en zij maakt (steeds opnieuw) aanzienlijke kosten om zich te verweren tegen de vader.

De rechtbank veroordeelt de vader in de kosten van moeder begroot op EUR 1.430,- Daartoe overweegt de rechtbank o.m. “Ten overvloede benoemt de rechtbank dat duidelijk naar voren is gekomen dat in de afgelopen 10/12 jaar partijen op vele punten aangaande hun minderjarige kind procederen en dat onbetwist gesteld is dat de man hiertoe vaak de initiator is geweest. (…) Daarnaast komen de kosten aan de kant van de vrouw voor haar eigen rekening en kan dit geld niet meer besteed worden aan bijvoorbeeld het kind van partijen, hetgeen niet in zijn belang kan worden geacht.”

Volledige uitspraak

Een moeder komt keer op keer vonnissen van de voorzieningenrechter niet na die tot doel hebben om de omgang tussen de vader en zijn twee kinderen weer op te starten. In hoger beroep eist de vader proceskosten, wat wordt toegewezen door hof Den Bosch omdat de moeder: “nog steeds niet aannemelijk heeft gemaakt dat sprake is van zwaarwegende en klemmende redenen op grond waarvan zij niet gehouden is de zorg- en contactregeling, zoals deze tussen partijen is overeengekomen (…), of dat uitvoering daarvan strijd oplevert met de zwaarwegende belangen van de kinderen.”

Het hof veroordeelt de moeder in de proceskosten van het hoger beroep, t.w. € 338,– aan griffierecht en € 1.114,– aan salaris advocaat (o.b.v. het puntenstelsel).

Volledige uitspraak

“De rechtbank overweegt dat in familiezaken in het algemeen wordt besloten tot compensatie van de proceskosten, wat inhoudt dat iedere partij de eigen kosten dient te dragen. Er kunnen zich echter gevallen voordoen waarbij het in strijd is met de redelijkheid en billijkheid om de proceskosten te compenseren. De rechtbank is van oordeel dat daar in dit geval sprake van is. Redengevend hiertoe is dat de vrouw de man nodeloos in deze procedure heeft betrokken. De vrouw heeft de verzochte, aan een strenge toets onderhevige, gestelde wijziging enkel gebaseerd op standpunten die reeds besproken zijn in de eerdere procedure waar de rechtbank reeds op heeft beslist. Daarnaast is het door de vrouw aangedragen standpunt met betrekking tot het ontbreken van woonlasten aan de zijde van de man, zoals hiervoor reeds in r.o. 5.2 is overwogen, louter te wijten aan het door de vrouw gelegde maritale beslag, wat voor haar rekening en risico dient te komen.”

Volledige uitspraak

Moeder die herhaaldelijk vastgestelde omgang niet nakomt, wordt veroordeeld in de kosten van de vader: “aan de zijde van de man tot op heden begroot op € 332,- aan verschotten en € 2.148,- (2 punten tarief € 1.074,-) aan salaris advocaat”.

Volledige uitspraak

Kostenveroordeling afgewezen

Deze uitspraak van Rechtbank Limburg valt negatief op doordat zelfs na 3 niet-nakomingen van een rechterlijk vastgestelde omgangsregeling, de rechter nog steeds geen proceskostenveroordeling oplegt. I.c. stelt de moeder ditmaal seksueel kindermisbruik, doch levert daarvoor geen bewijs. De gang van zaken creëert een beeld dat er sprake is van een moeder die er werkelijk alles aan doet om het kind bij de vader weg te houden.

Volledige uitspraak

Contact ons voor hulp.
Lees hierna verder ↴