Proceskostenveroordeling in het familierecht Sub-thema

Moet je als welwillende ouder noodgedwongen een juridische procedure starten, dan ligt dan voor de hand om ook een proceskosten-veroordeling te vragen. De hoofdregel in het familierecht is dat een verzoek tot proceskostenveroordeling niet wordt toegewezen maar dat de kosten worden ‘gecompenseerd’. Dit terwijl de wettelijk hoofdregel is, dat de verliezende partij de proceskosten van de andere partij betaalt.

Meest gebruikte argumenten om een verzoek af te wijzen

Als argument om geen ‘proceskostenveroordeling’ uit te spreken geldt steevast dat:

• partijen een affectieve relatie hebben gehad;
• het de situatie tussen de ouders niet verbetert;
• de kinderen worden benadeeld; of
• uit de feiten en omstandigheden niets is gebleken dat een afwijking van de ‘hoofdregel geen-proceskostenveroordeling’ rechtvaardigt.

Dit miskent overigens volledig het correctieve signaal dat uit kan gaan naar niet-welwillende ouders die situaties zo op de spits drijven dat de andere ouder wel moet procederen. Wordt de omgangsregeling eenzijdig gestaakt? Kort-geding en eventueel hoger beroep. Worden afspraken uit het ouderschapsplan niet nagekomen? Rechtbankprocedure en eventueel hoger beroep bij het gerechtshof. Het is niet ongebruikelijk dat partijen wel 10 of meer procedures voeren over allerlei kind-gerelateerde zaken.

Situaties waarin toewijzing van het verzoek kansrijker is

Er is geen vast omlijnd kader wanneer er wél een proceskostenveroordeling wordt uitgesproken. Het is uiteindelijk aan de rechter om dit te toetsen. Wel zijn er een aantal gedragingen die de kans op toewijzen vergroten, namelijk:

• Misbruik van het procesrecht of onrechtmatig handelen. Hiervan kan sprake zijn als een ouder haar/zijn verzoek baseert op feiten en omstandigheden waarvan zij/hij wist dat die onjuist waren of dat er standpunten worden ingenomen waar deze ouder op voorhand wist dat dat deze geen kans van slagen hadden. Artikel 6 EVRM (Recht op een eerlijk proces) maant tot terughoudendheid. Voorkomen moet worden dat de toegang tot het recht niet wordt aangetast, aldus de Hoge Raad in dit arrest.
• Het herhaaldelijk niet-nakomen van rechterlijke uitspraken, zonder ‘klemmende reden’.
• Het steeds opnieuw starten van gerechtelijke procedures of het via een verkeerde ‘ingang’ iets bij de rechter voorleggen.
• Het starten van een gerechtelijke procedure en deze dan intrekken nadat de ander al kosten heeft gemaakt.
• Het zonder vooroverleg met de andere ouder een gerechtelijke procedure starten.

Meerdere van deze punten overigens zouden moeten worden ‘afgevangen’ door betrokken advocaat.

Proceskosten onderbouwen

Met waarschijnlijke ‘afwijzing’ in gedachten is belangrijk om een verzoek tot een proceskostenveroordeling goed te onderbouwen en niet te volstaan met het gebruikelijke ‘kosten rechtens’ dat advocaten opnemen. Dit wordt namelijk slechts opgevat als een verzoek aan de rechtbank om een beslissing te nemen over de verdeling van de proceskosten (aldus Rechtbank Gelderland in deze uitspraak).

Er zijn bepaalde gedragingen die een verzoek kansrijker maken. Gerechtshof Den Bosch in deze zaak bijvoorbeeld, hanteerde de volgende criteria:

• De ene ouder de ander beoogt hinder of financieel nadeel toe te brengen.
• De procedure lichtvaardig of nodeloos is.
• Het belang te gering is om een kwestie (opnieuw) aan de rechter voor te leggen.

In deze uitspraak werd door Hof Den Bosch (ook) in hoger beroep een proceskostenveroordeling opgelegd, omdat samengevat: “een procedure eenvoudig te voorkomen was geweest als de man vlot de door de moeder verzochte informatie had verstrekt”.

Ook dient een specificatie aan de rechter te worden gezonden met een overzicht waaruit die kosten bestaan.

Overigens zijn er afspraken tussen de orde van advocaten en De Rechtspraak over de hoogte van proceskostenveroordelingen. Zo kan het gebeuren dat niet de werkelijke kosten worden toegewezen, maar dat dit beperkt blijft tot het zogenaamde ‘liquidatietarief‘. Aan verschillende onderdelen van de procedure worden dan vaste punten maal een vast tarief toegekend.

NB: Dit aspect is overigens één van de zaken waarin vanuit de rechtspraak veel meer innovatie zou kunnen zijn, bijvoorbeeld in de vorm van een ‘voorwaardelijke proceskostenveroordeling’. Zo een maatregel zou als extra stimulans ingezet kunnen worden om de niet-welwillende ouder tot ‘welwillend gedrag’ te prikkelen. Ook zou het goed zijn dat een partij op dit onderdeel eens doorprocedeert tot aan de Hoge Raad.