Special · Omgang niet-ouders en grootouders

Bijgewerkt: 25 april 2021 | Wetsingang art. 1:377a BW | Leestijd: 13 minuten

Ben je geen juridisch ouder en bijvoorbeeld een biologisch ouder die niet heeft kunnen erkennen, een grootouder, familielid, stiefouder of een derde en wil je met een minderjarig kind een formele omgangsregeling? Dan is het mogelijk om de rechter te vragen deze vast te stellen.

Het recht van het kind op omgang met niet-juridisch-ouders

Het recht op omgang voor bijvoorbeeld grootouders centreert zich rondom het recht van het kind op contact en is wettelijk vastgelegd in artikel 1:377a lid 1 BW BW.

Artikel 1:377a lid 1 BW:
Het kind heeft het recht op omgang met zijn ouders en met degene die in een nauwe persoonlijke betrekking tot hem staat. De niet met het gezag belaste ouder heeft het recht op en de verplichting tot omgang met zijn kind.
Daarnaast volgt het uit artikel 8 lid 1 EVRM
Artikel 8 lid 1 EVRM:
Een ieder heeft het recht op respect voor zijn privé leven, zijn familie- en gezinsleven, zijn woning en zijn correspondentie.
en bijvoorbeeld door artikel 9 lid 3 IVRK en artikel 24 lid 3 Handvest van de grondrechten van de EU.

De omgangsregeling tussen het kind en de ander wordt echter alleen toegewezen als er sprake is van een ‘nauwe persoonlijke betrekking’. Ook moeten er vanuit het kind bezien geen zwaarwegende contra-indicaties zijn voor deze omgang.

Toetsing van ‘nauwe persoonlijke betrekking’

Het is logisch om te denken dat een ‘nauwe persoonlijke betrekking’ automatisch volgt uit een bloedband. Een omgangsrecht voor het kind met grootouders bijvoorbeeld lijkt evident. De praktijk blijkt echter anders.

Wanneer de rechter toetst of er sprake is van een nauwe persoonlijke betrekking wordt o.m. gekeken naar de frequentie, de bestendigheid en de intensiteit van het contact. Ook beoordeelt de rechter hoe aannemelijk het is, dat voor het kind de band (nog steeds) van voldoende waarde is.

Of er sprake is van een nauwe persoonlijke betrekking moet worden aangetoond door de verzoeker. In principe wordt de Raad voor de Kinderbescherming altijd gevraagd om een advies uit te brengen.

Een nauwe persoonlijke betrekking kan er zijn en dan weer niet

De rechter beoordeelt de betrekking zoals die nu is, niet hoe die in het verleden was. Dit betekent dat een nauwe persoonlijke betrekking er kan zijn, maar dat deze door verloop van tijd ook weer kan verdwijnen.

Voorbeeld:
Stel de grootouders zien hun kleinkind regelmatig, hebben gemiddeld één dag per week de zorg thuis in het ouderlijk huis en de relatie wordt door omstandigheden slecht. Het contact eindigt. Dan kan de nauwe persoonlijke betrekking dus puur door tijdsverloop verdwijnen.

Wel omgang bij nauwe persoonlijke betrekking, tenzij…

Is er wel sprake van een nauwe persoonlijke betrekking dan kan de rechter de omgang alleen afwijzen op basis van voorwaarden die in de wet zijn opgesomd. T.w. als:

  1. omgang ernstig nadeel zou opleveren voor de geestelijke of lichamelijke ontwikkeling van het kind, of
  2. de ouder of degene die in een nauwe persoonlijke betrekking staat tot het kind kennelijk ongeschikt of kennelijk niet in staat moet worden geacht tot omgang, of
  3. het kind dat twaalf jaren of ouder is, bij zijn verhoor van ernstige bezwaren tegen omgang met zijn ouder of met degene met wie hij in een nauwe persoonlijke betrekking staat heeft doen blijken, of
  4. omgang anderszins in strijd is met zwaarwegende belangen van het kind.

Punt 4 hierboven is een vangnetbepaling waarmee de rechter alsnog veel vrijheid heeft om naar eigen inzicht een weging te maken van de feiten en omstandigheden (en de impact daarvan op het kind).

Procederen voor omgang is een dilemma

Enerzijds kan procederen voor omgang juist de relatie met de hoofdverzorgende ouder polariseren. Anderzijds kan niet-procederen tot contactverlies leiden en kan op die basis de nauwe persoonlijke betrekking verdwijnen. Dit maakt de beslissing een dilemma, een paradoxale situatie en is dus een haast onmogelijke keuze.

Wij zijn overigens van mening dat de wetgever deze situatie eenvoudig kan doorbreken door ook wettelijk vast te leggen dat een gezagdragend ouder ook het contact tussen het kind en de bredere (familie)kring moet bevorderen. Dan kan dit rechterlijk ook worden getoetst, met een duidelijkere maatstaf dan ‘slechts’ op basis van het recht op familieleven van artikel 8 lid 1 EVRM.

Lees hierover ook ons blog: Juridisch geen ouder + geen contact = jammer!? Wetswijziging om banden met bredere (familie) kring te bevorderen?

6 Tips die je verder helpen

Ondanks dat er geen zekerheden zijn, hebben we nog wel enkele tips voor je als je voor deze keuze staat.

  1. Leg zo gedetailleerd mogelijk vast wanneer er contact is geweest en waar dit contact uit bestond.
  2. Hanteer te allen tijde een de-escalerende communicatiestijl richting de ouder.
  3. Zet nooit het kind in om jouw doel te bereiken.
  4. Communiceer niet te vaak, maar probeer wel in contact te blijven met het kind en de ouder, m.a.w. berust (op papier) niet in de situatie.
  5. Leid een eventuele juridische procedure voorzichtig en stapsgewijs in. Het doel is dat noch de Raad voor de Kinderbescherming noch de rechter een negatief aanknopingspunt ziet in jouw gedrag.
  6. Het belang van het kind moet voorop te staan. Dit betekent dat soms van ouders kan worden verwacht dat ze aan zichzelf werken om met de situatie te leren omgaan. Dit vraagt echter dat jij uit de feiten als een welwillende partij naar voren komt.

Ben je grootouder? Lees ook dit rapport van het Verweij Jonker Instituut van maart 2020! Daarnaast diende Madeleine van Toorenburg (CDA) op 11 februari 2020 een motie in om de positie van grootouders te verbeteren. Deze motie is door Minister Sander Dekker niet ontraden, maar hij wil in gesprek gaan met de rechterlijke macht [tijdcode 23:49].

Komt de situatie met de hoofdverzorgende ouder niet tot rust en is een rechterlijke beslissing misschien noodzakelijk? We begrijpen voor welke opgave je staat. Wil je hulp? Contact ons vrijblijvend voor een kennismaking.

Rechtspraak

Omgangsregeling toegekend

Twee in Schotland wonende grootouders procederen om omgang met hun 3 kleinkinderen van  5, 8 en 10 jaar. De moeder verzet zich daartegen en ook tegen de aanwezigheid van een “nauwe persoonlijke betrekking” tussen de kinderen en de grootouders.

In eerste aanleg bij de rechtbank krijgt moeder gelijk. Hof Den Haag is het hier echter niet mee eens. Het hof houdt in het bijzonder er rekening mee dat de grootouders in het buitenland wonen, waardoor de omgangsmomenten niet dagelijks konden plaatsvinden. Zo hebben de grootouders hun bezoeken aan Nederland bijvoorbeeld afgestemd op de schoolvakanties van de kinderen en hadden de grootouders tijdens die bezoeken (zeer) regelmatig contact met de kleinkinderen.

Hieruit maakt het hof op dat het contact tussen de grootouders en de kinderen ruimer was dan het gebruikelijke contact tussen de grootouders die in het buitenland wonen en hun kleinkinderen.

De zaak is door Hof Den Haag aangehouden om de Raad voor de Kinderbescherming onderzoek te laten verrichten naar de mogelijkheden voor het vaststellen van een omgangsregeling.

Volledige uitspraak

Een moeder verzeg zich tegen een omgangsregeling tussen haar kinderen en de moeder van haar ex-partner die wegens een strafbaar feit in Spanje in detentie zit. De kinderen hebben echter een goede band met de grootmoeder en grootmoeder heeft ook een aanzienlijke zorgtaak genomen nadat de ouders hadden aangekondigd te gaan scheiden.

De moeder schetst verder een zeer crimineel beeld van de familie van haar ex-partner en de grootmoeder doch levert geen bewijs.

De rechtbank stelt een omgangsregeling vast voor voor kinderen met de grootmoeder van 1 x per 4 weken een paar uurtjes. Stelt tevens dwangsom vast.

Volledige uitspraak

Een man die zijn kind niet heeft erkend wil toch een omgangsregeling. De beoordeling van Rechtbank Noord Holland valt positief uit voor de man. Hij maakt aannemelijk dat het altijd zijn intentie is geweest om contact met zijn kind te hebben. Volgt onderzoek van de Raad voor de Kinderbescherming naar welke omgang passend is.

Volledige uitspraak

Ouders van overleden moeder, wonende in het Verenigd Koninkrijk, procederen voor een (minimale) omgangsregeling met kun kleinkind van 10-11 jaar. Ernstig verstoorde verhouding tussen vader en grootouders m.z.

Deze uitspraak is opmerkelijk gezien het referentiekader dat Gerechtshof Amsterdam hanteert. Zoals gebruikelijk bij dit type geschillen wordt gewogen in hoeverre grootouders ‘meer in het dagelijks verkeer gebruikelijke’ omgang hadden met hun kleinkind. Het hof weegt de omgang echter niet naar grootouders in het algemeen doch grootouders die in het buitenland woonachtig zijn. Ook weegt het hof mee dat de grootouders de enige resterende verbinding zijn tot de rest van de familie aan moeders zijde.

De grootouders hadden slechts 4 maal per jaar 2 dagen contact en daarnaast wel structurele belcontacten. En de regelmatige bezoeken gingen door tot ‘enkele jaren geleden’ en hadden kun kleinzoon al 10 maanden niet gezien. Spoedeisend karakter ook voldoende aannemelijk gemaakt voor het hof.

Het hof stelt een maandelijkse belregeling vast bekrachtigt omgangsregeling in Nederland 4x per jaar van zaterdag 12.00 uur tot zondag 17:00

Volledige uitspraak

Omgangsregeling afgewezen

Een moeder leeft in onmin met haar eigen ouders. Ze verwijt haar ouders dat zij met haar ex samenspannen. Hierdoor ontzegt ze haar kind contact met haar grootouders. Hoewel er wel een nauwe persoonlijke betrekking wordt vastgesteld, geen omgang vanwege verstoorde verhoudingen, die eerst moeten worden verbeterd.

Naschrift: Zowel de ex-partner als de eigen ouders die een verzoekschriftprocedure starten. Zie de andere zaak van deze datum. De rechtbank kan slechts ‘hopen’ op contactherstel, terwijl één van de 7 punten van goed ouderschap ook omvat dat ouders de band met voor het kind belangrijke personen bevorderen. O.i. SMART inspanningsplichten voor grootouders en moeder nodig.

Volledige uitspraak

Een man heeft 5 jaar een relatie met de moeder van een kind van inmiddels 7 jaar. De relatie wordt beëindigd en kort daarna heeft de moeder een nieuwe relatie. De man verzoekt de rechtbank om een omgangsregeling vast te stellen. Dit slaagt echter niet. Onvoldoende komen vast te staan dat er sprake is van een nauwe persoonlijke betrekking bezien vanuit het kind.

Naschrift: Zowel de ex-partner als de eigen ouders die een verzoekschriftprocedure starten. Zie de andere zaak van deze datum.

Volledige uitspraak

Een grootmoeder verzoekt een omgangsregeling met haar kleindochter die bij de vader woont sinds het overlijden van de moeder in 2015. In eerste aanleg wordt de omgang door de rechtbank toegewezen, echter in hoger beroep alsnog afgewezen.

Het hof overweegt o.m. het volgende: Het is voor de identiteitsontwikkeling en het zich kunnen spiegelen aan haar naasten voor [minderjarige] zeer wenselijk dat er een vorm van omgang zou zijn tussen [minderjarige] en de grootmoeder. Er zijn op dit moment echter teveel factoren aanwezig die een onbelaste omgang belemmeren.

Samengevat is er nog veel onenigheid tussen de (familie van) de moeder en vader. Beiden willen er niet aan werken om dit met systeemtherapie weg te nemen. Daardoor leidt de omgang tot teveel spanningen voor het kind. Nu een keuze voor rust. Mogelijk dat in de toekomst het kind zelf het contact herstelt.

Volledige uitspraak

Ofschoon er wel sprake is van een ‘nauwe persoonlijke betrekking’ stelt Hof Den Bosch toch geen omgang vast in een situatie waarin ook de vader geen contact heeft met het kind. Er is sprake van een ernstig verstoorde verhouding tussen de moeder en de grootmoeder.

Het hof volgt het advies van de Raad voor de Kinderbescherming dat eerst het contact tussen de vader (thans nog in detentie) en zijn zoon moet worden opgebouwd. Adviseert dat de volwassenen samen aan het werk gaan om de onderlinge strijd te staken.

Vaststellen omgangsregeling nu in strijd met ‘zwaarwegende belangen’ van het kind.

Volledige uitspraak

Twee grootouders (vader’s zijde) verzoeken een omgangsregeling met hun twee kleinkinderen van 6 en 5 jaar. Op zich tonen ze in voldoende mate aan dat er sprake is cq was van ‘family life’ echter hof Den Bosch gaat toch niet mee in het verzoek. De situatie tussen de moeder en de grootouders is (nog) te gepolariseerd. In principe is het de taak van de vader om het contact mogelijk te maken, doch hij durft hierin geen stap te zetten uit angst om de moeder ‘tegen zich in het harnas te jagen’.

Naschrift: Wat we bij al dit type uitspraken ons afvragen waarom de rechtspraak niet een plicht legt op beide partijen om alles in het werk te stellen om de onderlinge verhoudingen te verbeteren. Stel de grootouders doen dit wel en de moeder doet dit niet, dan blijft op basis van de huidige redenatie omgang nog steeds niet in het belang van het kind. Dit zou o.i. moeten veranderen

Volledige uitspraak

Een grootmoeder wil graag een omgangsregeling met haar kleinkind. Ze woont in het Verenigd Koninkrijk en voert aan dat ze samengevat frequent en regelmatig contact heeft gehad met haar kleinkind tot het moment dat de verhoudingen verslechterden. Hierin slaagt zij echter niet. Volgens het hof komt vast te staan dat de grootmoeder haar kleinkind in de eerste 4 levensjaren slechts 7 maal heeft gezien.

Naschrift: Wat we bij al dit type uitspraken ons afvragen waarom de rechtspraak niet een plicht legt op beide partijen om alles in het werk te stellen om de onderlinge verhoudingen te verbeteren. Stel de grootouder doet dit wel en de moeder doet dit niet, dan blijft op basis van de huidige redenatie omgang nog steeds niet in het belang van het kind. Dit zou o.i. moeten veranderen

Volledige uitspraak

Een grootmoeder (moeder van de moeder) verzoekt een omgangsregeling met haar kleinkind. Grootmoeder heeft een vaste zorgtaak vervuld en daarmee komt vast te staan dat er sprake is van een ‘nauwe persoonlijke betrekking’. Toch gaat het gerechtshof niet mee in het vaststellen van een omgangsregeling. Er is veel ruzie tussen de grootmoeder en de moeder en de aanwezigheid van een omgangsregeling zal het kind in een loyaliteitsconflict dringen.

Volledige uitspraak

Een grootmoeder procedeert voor omgang met haar (jonge) kleinzoon. De verhoudingen met de moeder en vader zijn echter sterk gepolariseerd. Grootmoeder tracht aannemelijk te maken dat haar betrokkenheid ‘regulier grootoudercontact’ overstijgt. Ze slaagt hier echter niet in. Derhalve geen ‘nauwe persoonlijke betrekking’.

De Raad voor de Kinderbescherming adviseert negatief omdat het kind nog zeer afhankelijk is van zijn ouders om het contact met de grootmoeder veilig te laten verlopen, wat niet kan gezien de verhoudingen.

De rechtbank motiveert uitgebreider dan noodzakelijk omdat deze ook nog de beslissing meedeelt als grootmoeder wel ontvankelijk zou zijn geweest in haar verzoek. De rechtbank had in dat geval het verzoek afgewezen in het belang van het kind. De rechtbank roept beide partijen op om te werken aan het herstel van de onderlinge verhoudingen.

In het in het kader van de identiteitsontwikkeling is het wenselijk dat een kind onbelast contact heeft met zijn grootmoeder. Het zou dan ook in de ontwikkeling van het kind wenselijk zijn dat verzoekster een rol van grootmoeder in zijn leven kan vervullen op den duur, mits dit op een onbelaste wijze kan plaatsvinden.

Volledige uitspraak

Grootmoeder procedeert voor omgang met haar 4 kleinkinderen. De verweerder ditmaal niet 1 ouder, maar gewoon 2 ouders die bij elkaar wonen. Het hof wijst de omgangsregeling af omdat de contacten tussen de grootmoeder en de kinderen niet anders zijn geweest dan de gebruikelijke, in het dagelijks verkeer plaatsvindende, familiecontacten tussen een grootmoeder en haar kleinkinderen. De grootmoeder heeft onvoldoende kunnen aantonen dat zij een substantieel deel van de verzorging van de kinderen voor haar rekening heeft genomen. Ook was er geen sprake van een structurele oppasregeling.

Naschrift: Zoals hierboven beschreven leidt procederen tot een catch-22. De Raad voor de Kinderbescherming overweegt dat de kinderen gebaat zijn bij een onbelast contact met hun grootmoeder. Het voeren van procedures is contraproductief en dit moet stoppen. Zou van de ouders redelijkerwijs verwacht mogen worden dat zij in het belang van de kinderen het contact met de grootmoeder bevorderen?

Volledige uitspraak

Lees ook dit

  1. Er vindt zelden objectieve toetsing plaats door de Raad voor de Kinderbescherming en rechtspraak van de hechtingsband tussen het kind en de verzoeker.
  2. De kans op succes is laag als er (hooglopende) conflicten zijn tussen de verzoeker en de ouder van het kind.
  3. Een nauwe persoonlijke betrekking kan er zijn en dan weer niet, deze moet dus worden onderhouden.
  • In hoeverre gesproken kan worden van een nauwe persoonlijke betrekking.
  • In hoeverre er zwaarwegende contra-indicaties zijn.