Dwangmiddelen CAT-V&A

Bijgewerkt: 6 januari 2026
Als je geen dwangregeling krijgt toegekend, bijvoorbeeld na een niet-nakoming van een omgangsregeling, dan ben je niet alleen. Dwangregeling worden zelden opgelegd en eigenlijk alleen als voor de rechter aannemelijk wordt dat de ouder in herhaling zal vallen voor wat betreft het ‘slechte’ gedrag.

Dwangregelingen worden in alimentatiekwesties eerder opgelegd dan in omgangskwesties. Bij alimentatiekwesties worden zelfs gijzelingen opgelegd.

Soms zijn er meerdere niet-nakomingen of voorbeelden van slecht gedrag nodig om een dwangsom toegekend te krijgen. Ook biedt een eenmaal toegekend dwangmiddel geen zekerheid dat je deze in een latere procedure nogmaals toegekend krijgt. Helaas ontbeert het de rechtspraak zeer regelmatig aan daadkracht. Lees hierover de Opinie: De familierechtspraak moet meer gezag krijgen

Soms zien we dat de regie over het executeren van een dwangmiddel wordt neergelegd bij een Gecertificeerde Instelling (tijdens een ondertoezichtstelling). We vinden dit een goede ontwikkeling die navolging verdient. Idealiter zou dit, ook buiten ondertoezichtstellingen, moeten worden belegd bij een onafhankelijke overheidsinstantie, zoals het LBIO in alimentatiekwesties.

Bijgewerkt: 6 januari 2026
Regelmatig blijkt een dwangsom als dwangmiddel niet voldoende afschrikwekkend. Dit leidt er dan toe dat er dwangsommen worden verbeurd. Incasseer die eerst. Worden ze niet betaald, dan heb je meerdere mogelijkheden zoals loon en/of bankbeslag. Helpt ook dit niet, bijvoorbeeld omdat iemand betalingsonmachtig is, dan kun je feitelijk niets anders dan berusten of opnieuw naar de rechter voor een andere maatregel.

De andere maatregel kan dan bijvoorbeeld inzet van ‘de sterke arm’ of zelfs ‘lijfsdwang’ omvatten. Rechters zullen hier echter niet snel toe besluiten. We zien regelmatig dat in dit soort situaties het kind op een gegeven moment onder toezicht wordt gesteld. Ook kun je natuurlijk wijziging hoofdverblijf en/of eenhoofdig gezag verzoeken. Ondertoezichtstellingen zónder extra maatregelen of een duidelijke opdracht van de rechter leiden in de praktijk regelmatig tot stagnatie. De middelen van een Gecertificeerde Instelling zijn namelijk beperkt.

We vinden het overigens onbegrijpelijk dat er geen overheidsinstantie is die je kunt inschakelen om nakoming van vastgestelde omgangsregelingen aan over te dragen. Voor alimentatiekwesties is die er wel (LBIO). Daarom zijn we zelf met het LBHO (Landelijk Bureau Handhaving Omgang) gestart.

Bijgewerkt: 6 januari 2026
De hoogte van dwangsommen in het familierecht zijn beperkt qua hoogte. Meestal zien we EUR 200-250 per keer met een maximum van EUR 5.000. Soms zijn er uitschieters naar boven tot zelfs EUR 25.000 per keer.

Er is geen duidelijke reden aan te wijzen waarom dwangsommen relatief zo laag zijn in het familierecht. Denkbaar is om de niet-nakomende ouder niet direct financieel in de problemen te brengen. Enerzijds is dit begrijpelijk, anderzijds natuurlijk compleet onlogisch, omdat de dwangsom er niet voor niets is en deze ook altijd (achteraf) kan worden gematigd door de rechter. Ook is deze niet van toepassing als de onderliggende vordering gewoon wordt nagekomen.

Het heeft weinig zin om een hogere dwangsom te eisen. Een naar omstandigheden disproportionele dwangsom eisen kan bovendien tegen je werken, omdat deze actie als polariserend gezien kan worden.

Wordt de onderliggende vordering nog steeds niet nagekomen, begin dan eerst met een constructieve actie en dan met incasseren. Lees hiervoor ook onze V&A: Wel dwangsom geen hervatting omgang, wat nu?

Bijgewerkt: 6 januari 2026
Ja, lijfsdwang (‘de gevangenis in’) is naast een dwangsom een mogelijke sanctie bij (structurele) niet-nakoming van een rechtelijke beslissing, echter zien we dit soort uitkomsten zelden. Dit wordt vooral veroorzaakt doordat de niet-nakomende ouder in hechtenis laten nemen als ‘niet in het belang van het kind’ wordt gezien.

Er lijkt echter een kentering gaande. Dit idee wordt veroorzaakt door deze uitspraak van Rechtbank Limburg. Hierin werd door de rechter aan een moeder die structureel de opbouwende omgang tussen het kind en de vader niet nakwam, een toenemende sanctiezwaarte in het vooruitzicht gesteld.

Het oordeel van de rechtbank was: Dwangsom van € 1.000 per keer met een maximum van € 5.000. Als het maximum van € 5.000 zou zijn bereikt, voor iedere keer niet-nakoming 24 uur hechtenis (gijzeling).

De rechter besliste daarnaast nog dat tijdens de OTS, de betrokken Gecertificeerde Instelling dwangsommen of gijzeling zou ‘executeren’. Na afloop van de OTS zou de vader deze dwangmiddelen kunnen executeren.

Overigens zou dit executeren van dit type sancties o.i. moeten worden weggenomen bij ouders. Lees in dit kader ook ons voorstel voor een Landelijk Bureau Handhaving Ouderschapsnormen.

Een ander voorbeeld is deze uitspraak van Rechtbank Amsterdam waarin blijkens de beschikking i.c. de moeder bij vonnis was veroordeeld om op straffe van lijfsdwang de vader te voorzien van informatie.

Bijgewerkt: 8 april 2026
Als je overweegt om je ex-partner een straat- en/of contactverbod te laten opleggen dan zijn er 2 routes t.w. via het strafrecht en via het civielrecht. Via het civielrecht is meestal sneller.

Een contactverbod is een zware maatregel (ook in het civielrecht). Het geeft een beeld dat de andere partij geen normale grenzen respecteert en dat er externe dwang nodig is.

Deze gedragskwalificatie kan zeer lang doorwerken in het familierecht. Daarom vraagt een contactverbod ook dat je bewijzen hebt van het schadelijke gedrag. Het helpt ook als je hebt getracht om het gedrag te laten stoppen, bijvoorbeeld door daarover in overleg te gaan met je ex-partner. Dit is natuurlijk wel alleen aan de orde als de situatie dit toelaat.

Binnen het kader van inbreuken op de persoonlijke levenssfeer, speelt een afweging van belangen een uitermate belangrijke rol. Daarbij moet in het bijzonder naar de ernst van de (vastgestelde) gedragingen worden gekeken. Proportionaliteit is hierbij doorslaggevend. Dit vertaalt zich in de duur van het verbod en/of de omvang van een eventueel verbod. Ook kan dit leiden tot een matiging van de eventueel te verbeuren dwangsom.

De rechter toetst of de (gevorderde) inbreuk op de belangen van de persoon tegen wie het contactverbod wordt geëist – om zich vrijelijk (in het maatschappelijk verkeer) te bewegen en zich daarin vrijelijk te uiten – niet onevenredig is in verhouding tot de belangen van de eiser bij het gevorderde verbod.

Houd er rekening mee dat een contactverbod praktisch uitvoerbaar moet zijn. Heeft je ex-partner een zorgregeling met jullie kind(eren) en vinden de overdrachten thuis bij jou plaats dan zou ook hierin een (tijdelijke) aanpassing moeten worden vastgesteld.

Een contactverbod naar jou betekent niet automatisch dat er ook een contactverbod gaat gelden voor je ex-partner richting jullie kind(eren).

Het contactverbod kan kracht worden bijgezet door een dwangsom, maar ook door bijvoorbeeld lijfsdwang.

Het contactverbod wordt meestal gevraagd in een kort geding procedure. De aard van het contactverbod is dan ook altijd tijdelijk. De rechter treft namelijk een zogenaamde ordemaatregel.

Is er gezamenlijk gezag, dan kan een contactverbod ook een reden zijn om tijdelijk eenhoofdig gezag vast te stellen. Zie voor een voorbeeld daarvan deze uitspraak van Rechtbank Midden-Nederland.

Bijgewerkt: 2 april 2026
Is de nieuwe partner van je ex schadelijk of leiden hun interacties tot situaties die schadelijk zijn voor je kind dan lijkt het ook mogelijk om in die relatie een rechtelijke beschikking te krijgen die het contact van je kind met die partner voorkomt.

Een dergelijke situatie was aan de orde in deze uitspraak van Rechtbank Den Haag. Hierin start een moeder een procedure om af te dwingen dat de vader zich houdt aan de vastgestelde zorgregeling voor hun dochter. De vader had het kind enige tijd aan het gezag van de moeder onttrokken. De rechter veroordeelt de vader om de bestaande regeling strikt na te leven en verbindt daar een dwangsom van € 500 per keer (maximaal € 20.000, tot de zomervakantie) aan. De vader mag het kind niet meer meenemen naar de woning van zijn (ex-)vriendin of haar bij de omgang betrekken, ook op straffe van een dwangsom. Hoewel het geen rechtstreeks contactverbod betrof voor die partner met het kind, leidt de uitspraak dus indirect wel daartoe.

Een andere variant lees je in deze uitspraak van Rechtbank Den Haag. Hierin start een moeder een procedure met als doel de zorgregeling voor haar kinderen van ongeveer 7 en 4 jaar te beperken tot één zaterdag per twee weken. Zij maakt zich zorgen over de veiligheid van de kinderen door twee incidenten met de nieuwe partner van de vader, die volgens de vader ook echt hebben plaatsgevonden. De rechter vindt die zorgen begrijpelijk, maar ziet geen reden om het contact met de vader zelf sterk te beperken, omdat de moeder geen zorgen heeft over zijn opvoeding. Daarom bepaalt de rechter voorlopig dat de kinderen weer om het weekend van vrijdag na school tot zondagavond bij de vader zijn, maar zonder aanwezigheid van zijn partner.